Kopiowanie danych ze służbowego komputera bez zgody pracodawcy to nie tylko naruszenie zasad etyki zawodowej, ale także poważne przewinienie prawne. W zależności od rodzaju danych i okoliczności, takie działanie może skutkować odpowiedzialnością pracowniczą, cywilną, a nawet karną. Szczególnie naganne jest kopiowanie informacji zawierających tajemnicę przedsiębiorstwa, takich jak bazy klientów, know-how czy dokumentacja techniczna. Co grozi pracownikowi za nieuprawnione kopiowanie danych służbowych? Jakie przepisy mają zastosowanie oraz kiedy taka sytuacja może zostać uznana za czyn nieuczciwej konkurencji?

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

Pracowniczy obowiązek zachowania poufności

Zgodnie z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy, pracownik ma obowiązek dbać o dobro zakładu pracy oraz chronić jego mienie i zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Dotyczy to wszelkich danych uznawanych za poufne lub będących tajemnicą przedsiębiorstwa.

Idąc tym tropem, kopiowanie danych ze służbowego komputera na prywatny nośnik (np. pendrive, dysk zewnętrzny, chmurę), bez uzasadnionej potrzeby służbowej i bez wiedzy pracodawcy, może być potraktowane jako naruszenie obowiązku lojalności i poufności, a także jako:

– ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, co może uzasadniać zwolnienie dyscyplinarne (art. 52 Kodeksu pracy);

– naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, jeśli dane te były chronione i miały wartość gospodarczą;

– czyn nieuczciwej konkurencji lub przestępstwo, zwłaszcza jeśli dane zostaną później wykorzystane lub udostępnione innym podmiotom.

Kiedy ma miejsce ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych?

Ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, o którym mowa w art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, ma miejsce wtedy, gdy pracownik w sposób zawiniony i poważny łamie istotne zasady wynikające z jego stosunku pracy. Takie zachowanie może stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym, czyli bez wypowiedzenia, z winy pracownika.

Aby pracodawca mógł skorzystać z tego trybu rozwiązania umowy, muszą zostać spełnione trzy warunki:

#1) Naruszenie musi dotyczyć kluczowych obowiązków pracowniczych, takich jak: przestrzeganie czasu pracy, zachowanie lojalności wobec pracodawcy, ochrona mienia, przestrzeganie regulaminów itp.

#2) Pracownik musiał działać umyślnie lub rażąco niedbale, a nie np. przez przypadek lub wskutek zdarzenia losowego.

#3) Naruszenie musi być na tyle istotne, że dalsze zatrudnianie pracownika byłoby nie do zaakceptowania, nawet tymczasowo.

W myśl powyższych przesłanek, kopiowanie danych ze służbowego komputera może być czynnością uznaną za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych. W tym przypadku zwolnienie dyscyplinarne może nastąpić bez zachowania okresu wypowiedzenia, ale musi zostać dokonane w ciągu 1 miesiąca od dnia, gdy pracodawca dowiedział się o naruszeniu. Dodatkowo pracownik traci wtedy prawo do odprawy, jeśli ta mu przysługiwała.

Kiedy dane służbowe są tajemnicą przedsiębiorstwa?

Kopiowanie danych ze służbowego komputera może być uznane za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa. Dane służbowe stają się tajemnicą przedsiębiorstwa, gdy spełniają trzy warunki określone w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (art. 11 ust. 2). Nie każda informacja używana w firmie jest automatycznie objęta taką ochroną – konieczne jest łączne spełnienie poniższych kryteriów:

Informacja ma wartość gospodarczą

Dane muszą mieć realną wartość dla firmy – np. pomagają osiągać zysk, dają przewagę nad konkurencją lub usprawniają procesy wewnętrzne. Mogą to być m.in. receptury, strategie marketingowe, dane o klientach, warunki handlowe, technologie, metody pracy.

Informacja nie jest powszechnie znana ani łatwo dostępna

Tajemnicą przedsiębiorstwa nie są dane dostępne publicznie, np. na stronie internetowej, w broszurach czy rejestrach. Chronione są tylko te informacje, których przeciętny konkurent nie zna i nie może łatwo zdobyć.

Firma podjęła działania w celu ich ochrony

To kluczowy warunek. Firma musi wykazać, że świadomie zabezpiecza dane przed dostępem osób nieuprawnionych – np. przez hasła, ograniczenia dostępu, polityki wewnętrzne, klauzule poufności czy oznaczenia „poufne”.

Za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa poprzez kopiowanie danych ze służbowego komputera grozi odpowiedzialność cywilna (na mocy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Zgodnie z art. 11 ust. 1–4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji osoba, która bezprawnie ujawnia, pozyskuje lub wykorzystuje cudzą tajemnicę przedsiębiorstwa, może być pozwana o zakazanie takich działań, usunięcie skutków naruszenia (np. zwrot danych), naprawienie szkody majątkowej – odszkodowanie, wydanie uzyskanych korzyści oraz zadośćuczynienie (jeśli naruszenie miało wpływ na renomę firmy).

Pamiętajmy również o tym, że za ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy przedsiębiorstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej grozi grzywna, ograniczenie wolności, a nawet kara pozbawienia wolności do 2 lat.

Kopiowanie danych ze służbowego komputera a czyn nieuczciwej konkurencji

Zgodnie z art. 11 ust. 1 UZNK czynem nieuczciwej konkurencji jest: ujawnienie, wykorzystanie lub

pozyskanie cudzych informacji – stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. Zatem obowiązują tu przepisy analogiczne do tych, które odnoszą się do naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa. Nie ma konieczności  zatem przytaczania ich po raz kolejny.

Czy pracownika można zwolnić już za samo podpięcie prywatnego pendrive’a?

W określonych sytuacjach już samo podpięcie prywatnego pendrive’a do służbowego komputera mogłoby uzasadniać zwolnienie dyscyplinarne pracownika, zwłaszcza jeśli firma posiada jasne zasady dotyczące bezpieczeństwa danych.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 13 lutego 2019 r. (III PK 13/18), sąd rozpoznający sprawę zwolnienia dyscyplinarnego musi uwzględnić ustalone fakty, np. że pracownik podłączył prywatny nośnik do służbowego komputera, niezależnie od tego, czy rzeczywiście doszło do skopiowania danych o istotnym znaczeniu (np. know-how, dokumentacji, plików poufnych). Już samo naruszenie zasad bezpieczeństwa informatycznego – nawet jeśli nie doszło do wykorzystania danych – może być uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy).

Kluczowe znaczenie ma to, czy w danym zakładzie pracy obowiązywały przepisy (regulaminy, polityki bezpieczeństwa, instrukcje), które zakazywały używania prywatnych nośników, oraz jak pracodawca opisał przyczynę rozwiązania umowy (art. 30 § 4 Kodeksu pracy). Jeżeli pracodawca jasno wskazał, że przyczyną jest nieuprawnione podłączenie pendrive’a naruszające wewnętrzne procedury, sąd może uznać zwolnienie za uzasadnione – nawet jeśli nie udowodniono szkody czy celowego działania pracownika.

Kopiowanie danych ze służbowego komputera bez zgody pracodawcy to poważne naruszenie prawa, które może mieć daleko idące konsekwencje. Dlatego tak istotne jest, by zarówno pracodawcy, jak i pracownicy mieli świadomość obowiązujących przepisów, a firmy odpowiednio zabezpieczały swoje dane oraz jasno określały zasady ich przetwarzania.

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl