Na współczesnym, dynamicznie rozwijającym się rynku granica między dozwoloną inspiracją cudzym produktem a bezprawnym kopiowaniem bywa niezwykle cienka. Firmy nieustannie poszukują nowych rozwiązań, które pozwolą im wyróżnić się wśród konkurencji, jednak równie często spotykają się z próbami „podpięcia się” pod wypracowaną przez lata renomę i rozpoznawalność. Jednym z przejawów takiego działania jest niedozwolone naśladownictwo – czyn uznawany przez ustawodawcę za przejaw nieuczciwej konkurencji. Przepisy chronią w tym zakresie przede wszystkim zewnętrzną postać towaru oraz interes konsumentów, którzy mogą zostać wprowadzeni w błąd co do pochodzenia produktu. Czym dokładnie jest naśladownictwo w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji? Jakie są jego przesłanki, przykłady oraz możliwe konsekwencje prawne dla przedsiębiorców dopuszczających się takich praktyk?

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

 

Czym jest niedozwolone naśladownictwo?

Granice dozwolonego naśladownictwa uregulowane są w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK). Naśladownictwo w myśl art. 13 tejże ustawy oznacza sytuację, w której przedsiębiorca wytwarza towary w taki sposób, że ich zewnętrzna postać (kształt, kolor, opakowanie, oznaczenia, wygląd), jest niemal identyczna lub bardzo podobna do towarów innego przedsiębiorcy, przez co może to wprowadzać klientów w błąd co do ich pochodzenia, co z kolei może spowodować, że klient pomyli produkt z oryginałem lub uzna, że pochodzi od tego samego producenta.

Naśladownictwo produktu jako czyn nieuczciwej konkurencji?

Regulacje dotyczące naśladownictwa jako czynu nieuczciwej konkurencji znajdziemy w ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.).

Najważniejsze przepisy mówiące o naśladownictwie to:

Art. 13 u.z.n.k. – naśladownictwo produktów

Art. 13 ust. 1
Czynem nieuczciwej konkurencji jest naśladowanie gotowego produktu polegające na tym, że za pomocą technicznych środków reprodukcji jest kopiowana zewnętrzna postać tego produktu, jeżeli takie działanie może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu.

Art. 13 ust. 2
Nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji naśladowanie cech funkcjonalnych produktu, zwłaszcza budowy, konstrukcji i formy, które są warunkowane jego funkcją techniczną.

Art. 10 u.z.n.k. – wprowadzające w błąd oznaczenia towarów lub usług

Naśladownictwo często łączy się także z art. 10, który zakazuje używania oznaczeń mogących wprowadzić w błąd co do pochodzenia towarów lub usług.

Art. 3 u.z.n.k. – klauzula generalna

Czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Na podstawie tej klauzuli można zakwalifikować nawet takie przypadki naśladownictwa, które nie mieszczą się wprost w art. 13, ale mimo to naruszają zasady uczciwego obrotu.

Co można naśladować?

Przedmiotem niedozwolonego naśladownictwa w rozumieniu art. 13 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji może być przede wszystkim zewnętrzna postać cudzego produktu, czyli cechy widoczne dla konsumenta, które nadają mu charakterystyczny wygląd, przykładowo:

#1) Kształt i forma produktu – np. nietypowy kształt butelki, charakterystyczne opakowanie kosmetyku, obudowa urządzenia.

#2) Kolorystyka i kompozycja wizualna – charakterystyczne zestawienie barw, układ grafik i tekstu na produkcie.

#3) Etykiety i oznaczenia graficzne (jeśli nie są zarejestrowanym znakiem towarowym, ale mają cechy odróżniające) – np. charakterystyczny wzór na etykiecie wina lub piwa.

#4) Wygląd opakowania – kształt, faktura, przezroczystość, zdobienia.

#5) Ogólna koncepcja wizualna produktu – jeśli całość jego wyglądu jest tak podobna do oryginału, że przeciętny konsument może uznać, że pochodzi od tego samego producenta.

Kara za czyn nieuczciwej konkurencji – naśladownictwo produktu

Za naśladownictwo produktu można ponieść zarówno odpowiedzialność cywilną, jak i karną.

Odpowiedzialność cywilna (art. 18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji)

Przedsiębiorca, którego interes został naruszony przez naśladownictwo, może dochodzić roszczeń przed sądem. Może żądać m.in.:

– zaniechania niedozwolonych działań,

– usunięcia skutków naruszenia (np. wycofania z rynku produktów będących kopiami),

– złożenia oświadczenia o odpowiedniej treści i formie (np. przeprosin w prasie),

– naprawienia szkody (odszkodowania) na zasadach ogólnych,

– wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści,

– zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na cel społeczny (jeśli czyn był zawiniony).

Odpowiedzialność karna (art. 24 u.z.n.k.)

Ustawa przewiduje też sankcje karne.

Art. 24 u.z.n.k.
Kto dopuszcza się czynu nieuczciwej konkurencji określonego m.in. w art. 13 (naśladownictwo), podlega:

– karze grzywny,

– karze ograniczenia wolności,

– albo karze pozbawienia wolności do roku.

Kiedy naśladownictwo nie jest czynem nieuczciwej konkurencji?

Granica między dozwolonym a zakazanym naśladownictwem leży, co do zasady, w zamiarze twórcy. Niedopuszczalne jest kopiowanie w sposób mechaniczny i wierny, pozbawione własnego wkładu twórczego, które prowadzi do ryzyka konfuzji na rynku. Z kolei, inspirowanie się cudzym rozwiązaniem, ulepszanie i rozwijanie produktów, wprowadzanie zmian funkcjonalnych lub estetycznych, to praktyki jak najbardziej legalne. Przyjrzyjmy się tej kwestii nieco bardziej szczegółowo:

#1) Brak niewolniczego charakteru kopiowania

Naśladownictwo nie będzie sprzeczne z prawem, jeśli nie odwzorowuje wiernie wszystkich lub większości cech produktu innego przedsiębiorcy, a jedynie czerpie inspirację z pewnych elementów. Dla przykładu, różnice w gabarytach, materiałach, sposobie wykonania czy w opakowaniu (z wyraźnym oznaczeniem producenta) sprawiają, że istnieje mniejsze ryzyko, że konsument  zostanie wprowadzony w błąd.

#2) Korzystanie z rozwiązań należących do domeny publicznej

Nie można tworzyć monopolu na rozwiązania, które są częścią wiedzy powszechnej lub wynikają z ogólnych trendów. Stąd, naśladowanie rozwiązań technicznych i funkcjonalnych (np. budowy, konstrukcji, formy zapewniającej użyteczność) jest co do zasady dozwolone. Przykład: produkcja części zamiennych do produktów innych firm.

#3) Inspiracja symboliką i tradycją

Podobieństwo wynikające z odwoływania się do idei, zwyczaju czy symboliki nie jest zakazane. Przykładowo, różni producenci mogą wprowadzać do sprzedaży czekoladowe zajączki wielkanocne – ich podobieństwo wynika z samego charakteru święta, a nie z kopiowania konkretnego wzoru.

#4)  Wyraźne i rzetelne oznaczenie producenta

Naśladownictwo nie będzie zakazane, jeśli produkt jest oznaczony w sposób, który wyklucza pomyłkę co do jego pochodzenia.

#5)  Oznaczenia opisowe i generyczne

Terminy należące do języka potocznego, wskazujące na rodzaj czy cechę produktu, mogą być używane przez różnych producentów. Na przykład, oznaczenie „spirytus rektyfikowany” nie może być zmonopolizowane, nawet jeśli wchodzi w skład znaku towarowego.

#6)  Brak naruszenia dobrych obyczajów kupieckich

Ocena działań przedsiębiorcy zawsze uwzględnia zasady uczciwego obrotu. Jeżeli powód zbyt długo tolerował naśladownictwo konkurenta, a dopiero później występuje z roszczeniami wyłącznie po to, by ograniczyć jego działalność, sąd może odmówić ochrony.

Naśladownictwo a naruszenie innych przepisów prawa

W polskim prawie ochrona przed naśladownictwem znaleźć możemy również poza Ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w kilku aktach prawnych.

Ustawa – Prawo własności przemysłowej (PWP)

Art. 102 i nast. – ochrona znaków towarowych (można zarejestrować charakterystyczny kształt lub opakowanie, jeśli pełni funkcję znaku).

Art. 102–119 – ochrona wzorów przemysłowych (wygląd produktu lub jego części, np. kształt, ornamentacja, kolorystyka).

Art. 63 i nast. – ochrona wzorów użytkowych (rozwiązania techniczne o stałej postaci).

Art. 93 i nast. – ochrona patentów (rozwiązania techniczne o charakterze wynalazczym).

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych

Art. 1 – ochrona dzieł o indywidualnym charakterze, w tym wzornictwa i projektów graficznych (jeśli wygląd produktu spełnia kryteria utworu).

Art. 16 – autorskie prawa osobiste chronią integralność utworu (np. projektu graficznego).

Art. 17 – autorskie prawa majątkowe – wyłączne prawo korzystania i rozporządzania.

Kodeks cywilny

Art. 23–24 – ochrona dóbr osobistych (np. renomy, wizerunku przedsiębiorstwa).

Art. 415 i nast. – odpowiedzialność odszkodowawcza za czyny niedozwolone.

Warto o tym pamiętać. Przepisy te niosą za sobą bowiem kolejne zasady odpowiedzialności, za których przekroczenie czekać będą kary.

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl