W warunkach gospodarki wolnorynkowej konkurencja między przedsiębiorcami jest zjawiskiem naturalnym i wręcz pożądanym. Aby jednak rywalizacja była uczciwa i korzystna dla wszystkich uczestników rynku, musi opierać się na zasadach etyki, prawa i wzajemnego poszanowania. Niestety, w praktyce zdarzają się sytuacje, w których firmy dążąc do zysku, sięgają po metody nieetyczne lub wręcz bezprawne – tzw. nieuczciwe praktyki rynkowe. Czym są takie działania, jakie przybierają formy oraz jakie konsekwencje grożą za ich stosowanie?

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

Nieuczciwe praktyki rynkowe w kontaktach B2B

Nieuczciwe praktyki rynkowe między przedsiębiorcami to działania podejmowane przez jednego przedsiębiorcę wobec innego, które naruszają zasady uczciwej konkurencji, dobre obyczaje kupieckie lub wprowadzają w błąd. Takie praktyki mogą powodować szkodę drugiemu przedsiębiorcy, zakłócać relacje rynkowe lub wypaczać zdrowe warunki konkurowania.

Charakterystyczne cechy nieuczciwych praktyk rynkowych między przedsiębiorcami:

#1) Adresowane do profesjonalnych uczestników rynku – zakłada się większy poziom świadomości i znajomości reguł gry rynkowej.

#2) Celem jest osiągnięcie przewagi konkurencyjnej – np. przez podważenie wiarygodności konkurenta, przejęcie klientów czy obniżenie jego reputacji.

#3) Występują w różnych formach – od naruszenia tajemnicy handlowej po fałszywe porównania produktów.

#4) Mogą dotyczyć różnych etapów relacji handlowych – m.in. negocjacji, realizacji umowy, rozliczeń, promocji produktów.

Podstawa prawna  nieuczciwych praktyk rynkowych

Choć termin „nieuczciwe praktyki rynkowe” jest częściej stosowany wobec konsumentów (na gruncie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym), to można odnieść go również do relacji między przedsiębiorcami. Reguluje je przede wszystkim Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK). Przewiduje ona katalog czynów nieuczciwej konkurencji, które są formą nieuczciwych praktyk rynkowych między przedsiębiorcami.

Jakie są nieuczciwe praktyki rynkowe?

Nieuczciwe praktyki rynkowe to działania przedsiębiorców, które naruszają zasady uczciwej konkurencji i dobrych obyczajów handlowych. W zakresie tym można wyróżnić kilka grup działań:

#1) Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o konkurencie

#2) Nieuczciwa reklama porównawcza

#3) Nadużywanie pozycji dominującej

#4) Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług

#5) Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

#6) Naśladowanie produktu w sposób wprowadzający w błąd

#7) Przekupstwo osoby pełniącej funkcję w przedsiębiorstwie konkurenta

#8) Dumping cenowy – sprzedaż poniżej kosztów w celu wyeliminowania konkurenta

Przyjrzyjmy się im bliżej.

Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o konkurencie

Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o konkurencie to czyn nieuczciwej konkurencji określony w art. 14 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK). Polega on na przekazywaniu – publicznie lub w wąskim kręgu – fałszywych lub wprowadzających w błąd informacji o innym przedsiębiorcy, jego firmie, towarach, usługach lub cenach, które mogą zaszkodzić jego reputacji lub pozycji na rynku. Przykładem może być rozpowszechnianie plotek o niewypłacalności konkurenta, wadach jego produktów, czy nieuczciwym działaniu, jeśli informacje te nie mają pokrycia w faktach. Tego rodzaju nieuczciwe praktyki rynkowe między przedsiębiorcami mają na celu osłabienie zaufania do konkurenta i przejęcie jego klientów, co jest prawnie zabronione i może skutkować odpowiedzialnością cywilną, a nawet karną.

Nieuczciwa reklama porównawcza

Nieuczciwa reklama porównawcza to taka forma reklamy, w której przedsiębiorca porównuje swój produkt, usługę lub działalność z ofertą konkurenta w sposób wprowadzający w błąd, nierzetelny lub nieobiektywny. Choć reklama porównawcza co do zasady  jest dopuszczalna, musi spełniać określone warunki – np. porównanie musi dotyczyć towarów tego samego rodzaju, opierać się na prawdziwych i mierzalnych cechach oraz nie dyskredytować konkurenta. Nieuczciwa reklama porównawcza może polegać np. na zaniżaniu jakości produktów konkurencji, wyolbrzymianiu własnych zalet, manipulacji danymi lub zestawianiu ofert w sposób tendencyjny. Takie działanie narusza zasady uczciwej konkurencji i stanowi czyn nieuczciwej konkurencji zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Nadużywanie pozycji dominującej

Nadużywanie pozycji dominującej to sytuacja, w której przedsiębiorca posiadający silną pozycję rynkową (dominującą) wykorzystuje ją w sposób, który ogranicza konkurencję lub krzywdzi innych uczestników rynku – np. dostawców, klientów czy konkurentów. Przykłady nadużycia to m.in.: narzucanie wygórowanych cen lub zbyt niskich (dumping), odmowa sprzedaży lub zakupu bez uzasadnienia, uzależnianie współpracy od dodatkowych warunków czy wykluczanie konkurencji z rynku (np. przez zawieranie umów na wyłączność). W Polsce nadużywanie pozycji dominującej jest zabronione przez ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów, a jego nadzorem zajmuje się Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).

Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług

Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług (art. 10 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – UZNK) to czyn polegający na takim oznaczeniu produktu, opakowania, usługi lub firmy, które może wprowadzać odbiorców w błąd co do pochodzenia, jakości, ilości, składników, technologii, przydatności lub innych istotnych cech towaru lub usługi. W kontekście relacji między przedsiębiorcami taka praktyka jest szczególnie szkodliwa, ponieważ może prowadzić do nieuczciwego pozyskiwania klientów kosztem konkurencji. Przykładem może być podszywanie się pod znaną markę, używanie podobnych nazw, znaków graficznych czy opakowań, które sprawiają, że klient myśli, że kupuje produkt innego producenta.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa to czyn nieuczciwej konkurencji polegający na bezprawnym pozyskaniu, ujawnieniu lub wykorzystaniu poufnych informacji dotyczących działalności przedsiębiorstwa, które mają wartość gospodarczą i nie są powszechnie znane. Czyn ten jest uregulowany w art. 11 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK). W kontekście nieuczciwych praktyk rynkowych między przedsiębiorcami naruszenie tajemnicy może obejmować np. kradzież bazy klientów, technologii produkcji, strategii marketingowej lub informacji o kontraktach. Często dochodzi do niego w wyniku nieuczciwego działania pracowników, byłych wspólników, kontrahentów lub konkurencji. Działania tego typu są szczególnie niebezpieczne, ponieważ osłabiają pozycję rynkową poszkodowanego przedsiębiorcy i zagrażają jego przewadze konkurencyjnej.

Naśladowanie produktu w sposób wprowadzający w błąd

Naśladowanie produktu w sposób wprowadzający w błąd to czyn nieuczciwej konkurencji polegający na tworzeniu i oferowaniu produktu, którego wygląd, opakowanie lub oznaczenie jest łudząco podobne do produktu konkurenta, przez co może wprowadzać klientów w błąd co do jego pochodzenia. Działanie to jest opisane w art. 13 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK). W relacjach między przedsiębiorcami taka praktyka jest szczególnie szkodliwa, ponieważ umożliwia nieuczciwemu podmiotowi żerowanie na renomie cudzej marki, wprowadzając klientów w przekonanie, że kupują oryginalny produkt, choć w rzeczywistości nabywają imitację. Dotyczy to zwłaszcza opakowań, kolorystyki, logo czy układu graficznego.

Przekupstwo osoby pełniącej funkcję w przedsiębiorstwie konkurenta

Przekupstwo osoby pełniącej funkcję w przedsiębiorstwie konkurenta to czyn nieuczciwej konkurencji polegający na udzieleniu, obiecaniu lub żądaniu korzyści majątkowej lub osobistej w zamian za działanie na szkodę swojego pracodawcy lub zleceniodawcy. Takie działanie jest zabronione na mocy art. 12 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK). W praktyce może to oznaczać np. wręczenie łapówki pracownikowi firmy konkurencyjnej lub oferowanie objęcia intratnego stanowiska w swojej firmie w zamian za przekazanie poufnych informacji, ujawnienie strategii cenowej, zmianę decyzji zakupowej lub zawarcie umowy niekorzystnej dla jego pracodawcy. Celem przekupstwa jest zazwyczaj uzyskanie niedozwolonej przewagi rynkowej kosztem uczciwej konkurencji. Tego rodzaju działanie narusza nie tylko zasady uczciwego handlu, ale również zaufanie w relacjach biznesowych, dlatego może skutkować odpowiedzialnością cywilną, karną oraz dyscyplinarną zarówno dla osoby przekupującej, jak i tej, która przyjęła korzyść.

Dumping cenowy

Dumping cenowy to nieuczciwa praktyka rynkowa polegająca na sprzedaży towarów lub usług po cenach niższych niż koszty ich wytworzenia lub zakupu, w celu wyeliminowania konkurencji z rynku. Choć niskie ceny same w sobie nie są zakazane, dumping staje się czynem nieuczciwej konkurencji, gdy ma charakter celowego i szkodliwego działania wymierzonego w rywali. W praktyce przedsiębiorca może czasowo obniżyć ceny do poziomu nierentownego, licząc na to, że konkurenci – nie mogąc utrzymać się przy takiej presji cenowej – zbankrutują lub wycofają się z rynku. Po ich usunięciu firma stosująca dumping często zwiększa ceny, nadrabiając wcześniejsze straty.

Co grozi za nieuczciwe praktyki rynkowe?

Odpowiedzialność cywilna (np. odszkodowanie, zadośćuczynienie)

Za nieuczciwe praktyki rynkowe między przedsiębiorcami grozi przede wszystkim odpowiedzialność cywilna, uregulowana w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz w przepisach Kodeksu cywilnego. Odpowiedzialność ta polega na konieczności naprawienia szkody, jaką wyrządził przedsiębiorca stosujący nieuczciwe działania. Formy odpowiedzialności cywilnej za nieuczciwe praktyki rynkowe to:

#1) Obowiązek zaniechania niedozwolonych działań – sąd może nakazać sprawcy zaprzestanie stosowania nieuczciwej praktyki (np. wycofanie wprowadzających w błąd reklam, zaprzestanie sprzedaży imitowanych produktów).

#2) Usunięcie skutków naruszenia – sprawca może być zobowiązany do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, np. do sprostowania fałszywych informacji czy przeprosin publicznych.

#3) Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę niemajątkową – jeśli nieuczciwe działanie naruszyło dobre imię lub renomę przedsiębiorstwa, sąd może zasądzić zadośćuczynienie pieniężne za doznaną szkodę niematerialną.

#4) Odszkodowanie za szkodę majątkową – jeśli w wyniku nieuczciwej praktyki przedsiębiorca poniósł realną stratę finansową (np. utrata klientów, spadek sprzedaży), ma prawo domagać się odszkodowania pokrywającego: straty rzeczywiste (np. utracony dochód), utracone korzyści (np. przewidywane zyski, których nie osiągnięto przez działanie sprawcy).

#5) Wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści – jeśli sprawca nieuczciwej praktyki uzyskał nienależne korzyści majątkowe (np. zysk ze sprzedaży produktów podszywających się pod cudze), może zostać zobowiązany do ich zwrotu poszkodowanemu.

Czasem odpowiedzialność karna (np. za czyn nieuczciwej konkurencji)

Za nieuczciwe praktyki rynkowe w określonych przypadkach może grozić także odpowiedzialność karna, obok odpowiedzialności cywilnej. Kwestie te regulują przede wszystkim Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (UZNK) oraz Kodeks karny. Odpowiedzialność karna grozi wtedy, gdy czyn nieuczciwej konkurencji spełnia znamiona przestępstwa, np. poprzez:

#1) Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa (art. 23 UZNK) – kto bezprawnie ujawnia, wykorzystuje lub pozyskuje cudze informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 (w przypadku działania na szkodę przedsiębiorcy).

#2) Fałszywe oznaczenie towaru (art. 24 UZNK) – np. za oznaczenie produktu nazwą lub znakiem towarowym, który może wprowadzać w błąd co do pochodzenia, grozi grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do 2 lat.

#3) Przekupstwo w obrocie gospodarczym (art. 296a Kodeksu karnego) – za udzielenie lub przyjęcie korzyści majątkowej w związku z pełnieniem funkcji w przedsiębiorstwie grozi kara do 5 lat pozbawienia wolności.

#4) Podszywanie się pod przedsiębiorcę lub produkt (np. podrobienie produktu, logo) – może zostać zakwalifikowane jako oszustwo lub naruszenie praw własności przemysłowej, a w przypadku podrabiania znaków towarowych (art. 305 ustawy – Prawo własności przemysłowej) grozi kara do 5 lat pozbawienia wolności.

Jeżeli Twoim zdaniem ktoś stosuje wobec Twojej firmy nieuczciwe praktyki rynkowe, skonsultuj sprawę ze specjalistą z naszej Kancelarii. Ocenimy czy dane działanie wypełnia znamiona nieuczciwych praktyk i pomożemy w całym procesie.

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl