Tajemnica przedsiębiorstwa nie wycieka dziś z biura w teczce – częściej „wychodzi” mailem na prywatną skrzynkę, w eksporcie z CRM, w pliku wrzuconym do chmury albo w rozmowie z nowym pracodawcą czy przyjacielem z branży. Niestety często trudno jest wykazać realną, dużą stratę finansową wynikającą ze znamion tego przestępstwa, a przez to sprawa karna „sama się nie obroni”. Na szczęście, obok przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, w tym art. 23 tej ustawy, który penalizuje naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa w znacznych rozmiarach, istnieje także art. 266 k.k., który może mieć zastosowanie właśnie w takich okolicznościach. Kiedy naruszenie poufności może zostać zakwalifikowane właśnie na podstawie art. 266? Jakie sytuacje z życia firm najczęściej prowadzą do ryzyka odpowiedzialności karnej?

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

Co mówi art. 266 k.k.?

Art. 266  k.k. skupia się na złamaniu obowiązku ustawowego albo umownego w związku z pracą/funkcją – nawet jeśli spór o status „tajemnicy przedsiębiorstwa” byłby niepewny. Przepis ten bardzo często pojawia się w sprawach „okołofirmowych”, gdy ktoś ujawnia albo wykorzystuje informacje poznane w pracy, na kontrakcie B2B, przy wykonywaniu funkcji lub zlecenia. Dla praktyki obrotu gospodarczego kluczowy będzie § 1 art. 266  k.k. Zgodnie z § 1 art. 266  k.k, przestępstwa dopuszcza się ten, kto wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu (np. klauzuli poufności/NDA, obowiązkom wynikającym z umowy) ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową.

Przykłady naruszenia art. 266 k.k.

Scenariusze, w których często rozważa się art. 266 § 1 k.k. zwykle wyglądają podobnie.

1) Handlowiec wysyła do konkurencji warunki handlowe – handlowiec przesyła mailowo np. rabaty, marże, progi cenowe, indywidualne stawki dla kluczowego klienta, warunki umowy (np. kary, terminy, SLA), odnoszą za to korzyści.

2) „Podkupienie klienta” z użyciem danych z CRM – były pracownik po odejściu kontaktuje się z klientami, korzystając z notatek z CRM . Tu często kluczowe jest „wykorzystanie” informacji, nawet jeśli nie wysyła jej nikomu.

3) Forward ofert i zapytań na prywatną skrzynkę „na wszelki wypadek” – pracownik przekazuje na swojego maila prywatnego oferty, kalkulacje, zapytania ofertowe od klientów, aby mieć je „po godzinach”. Samo przekazanie poza firmę bywa traktowane jako ujawnienie, co również stanowi naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

4) Ujawnienie raportów przed ich publikacją – kontroler, osoba z finansów lub księgowości, przekazuje znajomemu albo partnerowi biznesowemu informacje o wynikach, marżach, planach cięć kosztów, planach inwestycyjnych.

5) Przekazanie listy płac / siatki wynagrodzeń – pracownik kadr/księgowości udostępnia listy wynagrodzeń lub bonusów osobom w firmie, które nie mają uprawnień, albo poza firmą.

6) Wyniesienie cenników zakupu i warunków dostawców – ktoś z działu zakupów ujawnia wynegocjowane stawki, rabaty, terminy płatności i warunki logistyczne konkurencji lub innemu dostawcy („żeby zbić cenę”).

7) Programista wynosi fragmenty kodu lub dokumentację architektury – przesyła repozytorium, fragmenty kodu, schematy, specyfikacje API do prywatnej chmury i wykorzystuje je w nowej firmie.

8) Ujawnienie roadmapy produktu – product manager przekazuje znajomemu w konkurencji plan funkcji na najbliższe kwartały, priorytety, terminy wdrożeń, wyniki badań użytkowników.

9) Wyniesienie danych treningowych, modeli, wyników testów – osoba z zespołu data/AI eksportuje zbiory danych, parametry, wyniki eksperymentów i wykorzystuje je w swoim projekcie.

10) Przekazanie planu kampanii i budżetów – marketer ujawnia strategię kampanii, budżety, stawki z agencjami, listy influencerów i terminy publikacji. Dzięki temu konkurencja może łatwo uprzedzić działania lub „podbić” rynek.

11) Ujawnienie „procedury operacyjnej” (know-how procesu) – kierownik produkcji zdradza receptury, ustawienia maszyn, parametry procesu, procedury kontroli jakości.

Kary za naruszenie art. 266 k.k.

Za naruszenie art. 266 k.k. grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.

Kara za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa art. 23 u.z.n.k.

Za „naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa” w praktyce grozi odpowiedzialność karna nawet do 2 lat pozbawienia wolności, plus równolegle (i często bardziej dotkliwie finansowo) roszczenia cywilne.

Co do roszczeń cywilnych, to oprócz roszczenia o zaniechanie i usunięcie skutków naruszeń czy też wpłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny (gdy czyn jest zawiniony), ustawa przewiduje również roszczenie o naprawienie szkody na zasadach ogólnych. Polega to na konieczności wykazania wysokości szkody (np. utracone kontrakty, spadek marży, koszty działań naprawczych) i związku przyczynowego (że to właśnie wyciek spowodował stratę) oraz winy naruszyciela.

Oprócz rekompensaty czystej straty możemy dochodzić wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści. Zwłaszcza, gdy naruszyciel „zarobił” na tajemnicy (np. przejął klientów, obniżył koszty R&D, zdobył kontrakt), możesz żądać wydania korzyści, nawet gdy wykazanie klasycznej szkody jest trudniejsze.

Art. 266 k.k. za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Skoro naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa karane jest surowiej przepisami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, to po co art. 266 k.k.? W czym tkwi problem? Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który znajduje zastosowanie w sprawach o naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, odpowiedzialność karną ponosi ten wyrządził przedsiębiorcy poważną szkodę. W praktyce oznacza to, że jeżeli nie da się wykazać „poważnej szkody”, to nie dochodzi do realizacji znamion przestępstwa z art. 23 ust. 2 u.z.n.k. Brak szkody albo szkoda niewielka nie musi jednak oznaczać braku odpowiedzialności karnej w ogóle. W takich sytuacjach w praktyce sięga się często po art. 266 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten nie uzależnia odpowiedzialności karnej od wykazania „poważnej szkody”, dlatego bywa „bezpieczniejszą” podstawą oskarżenia wtedy, gdy skutek w postaci dużej szkody jest trudny do udowodnienia, choć samo naruszenie poufności jest ewidentne.

Art. 266 k.k. czy art. 23 u.z.n.k.?

W sprawie karnej nie „pozywasz z artykułu” tak jak w cywilnej. Jako pokrzywdzony składasz zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a kwalifikację prawną – czy to art. 23 u.z.n.k., czy art. 266 k.k., czy oba – ostatecznie nadaje organ prowadzący postępowanie. Możesz natomiast wskazać, które przepisy Twoim zdaniem mają zastosowanie i dlaczego, i to często pomaga „ukierunkować” sprawę. Art. 23 u.z.n.k. jest przepisem „szytym” pod tajemnicę przedsiębiorstwa i bywa traktowany jako lex specialis wobec art. 266, gdy fakty pasują do u.z.n.k.. Z kolei art. 266 k.k. bywa „zapasową” podstawą, gdy spór o to, czy dana informacja spełnia definicję tajemnicy przedsiębiorstwa albo czy da się wykazać dodatkowe warunki z u.z.n.k., jest trudny.

Po co mi prawnik?

Gdy w grę wchodzi postępowanie karne warto oddać sprawy w ręce specjalisty. Radca prawny może pomóc ocenić, jaka podstawa prawna będzie właściwa w danej sprawie, oraz przygotować argumentację wskazującą, czy doszło do naruszenia tajemnicy lub bezprawnego ujawnienia informacji. W zależności od okoliczności może on zaargumentować zasadność odwołania się do art. 266 k.k., gdy chodzi o bezprawne ujawnienie lub wykorzystanie informacji poznanej w związku z pełnioną funkcją, pracą lub działalnością, albo do art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, gdy sprawa dotyczy ujawnienia lub wykorzystania tajemnicy przedsiębiorstwa ze szkodą dla przedsiębiorcy. Radca prawny pomoże także wykazać, które przesłanki w konkretnej sprawie zostały spełnione, zgromadzić materiał dowodowy i dobrać najkorzystniejszą strategię działania.

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl