Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa może nastąpić na różne sposoby i z różnych źródeł – nie tylko przez aktualnego pracownika, ale także byłego pracownika, zamawiającego, podwykonawcy, usługobiorcy, czy nawet w toku postępowania sądowego. Każda z tych sytuacji niesie ze sobą odmienne ryzyka prawne i biznesowe, a także może rodzić poważne konsekwencje dla firmy, której interesy zostały naruszone. W dobie rosnącej konkurencji ochrona informacji poufnych staje się jednym z kluczowych elementów strategii przedsiębiorstw. W niniejszym tekście przyjrzymy się, na czym może polegać ujawnienie tajemnicy w każdej z wymienionych sytuacji oraz jakie przepisy regulują odpowiedzialność za takie działania.

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika to jedno z poważniejszych naruszeń obowiązków służbowych, które może mieć dotkliwe skutki zarówno dla firmy, jak i dla samego pracownika. Ochrona informacji poufnych – takich jak dane klientów, strategie biznesowe czy know-how – jest dziś niezbędnym elementem zarządzania przedsiębiorstwem. W sytuacji, gdy pracownik świadomie lub nieświadomie przekazuje takie dane osobom trzecim, firma narażona jest nie tylko na straty finansowe, ale również na utratę reputacji. Poniżej omówimy, czym jest tajemnica przedsiębiorstwa, na czym polega jej ujawnienie oraz jakie konsekwencje prawne grożą pracownikowi za takie działanie.

Obowiązek nieujawniania tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika wynika przede wszystkim z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy, który stanowi, że pracownik jest zobowiązany do zachowania w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, a także z art. 11 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który chroni informacje poufne mające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął działania zabezpieczające. Dodatkowo, obowiązek ten może być uszczegółowiony w umowie o pracę, regulaminie pracy lub w osobnej umowie o zachowaniu poufności (NDA).

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika może polegać na:

#1) przekazaniu informacji poufnych – np. danych klientów konkurencyjnej firmie, wyniesienie dokumentacji handlowej lub technologicznej,

#2) wykorzystaniu informacji poufnych – np. firmowego know-how przy zakładaniu własnej działalności, czy publikacja poufnych informacji w Internecie lub mediach społecznościowych

#3) ujawnieniu informacji poufnych – może mieć także formę ustną  np. podczas rozmowy z osobami spoza firmy, nie musi być celowe

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika to nie tylko poważne naruszenie lojalności wobec pracodawcy, ale także czyn mogący pociągać za sobą realne konsekwencje prawne. Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez pracownika wiąże się z trzema rodzajami konsekwencji prawnych:

#1) Odpowiedzialność cywilna – polega przede wszystkim na obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej pracodawcy, co może obejmować odszkodowanie za utratę klientów, przychodów czy przewagi konkurencyjnej.

#2) Odpowiedzialność karna – wynika z art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i może skutkować grzywną, karą ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do lat 2, jeśli ujawnienie nastąpiło w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej.

#3) Odpowiedzialność dyscyplinarna – odnosi się do naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (na mocy art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy), co może skutkować natychmiastowym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez byłego pracownika

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez byłego pracownika to częsty problem, z którym mierzą się firmy po zakończeniu współpracy z personelem mającym dostęp do poufnych informacji. Choć ustanie stosunku pracy nie oznacza automatycznego wygaśnięcia obowiązku zachowania tajemnicy, wielu byłych pracowników nie zdaje sobie sprawy z dalszych ograniczeń prawnych, jakie na nich ciążą.

Były pracownik jest zobowiązany do nieujawniania tajemnicy przedsiębiorstwa na podstawie art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który zakazuje bezprawnego wykorzystywania lub ujawniania cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa – również po ustaniu stosunku pracy – jeżeli informacje te były chronione i miały wartość gospodarczą. Obowiązek ten może być dodatkowo wzmocniony postanowieniami umownymi, np. w umowie o zachowaniu poufności (NDA) lub w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu zatrudnienia.

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez byłego pracownika może polegać na bezprawnym przekazywaniu, wykorzystywaniu lub ujawnianiu poufnych informacji, do których miał dostęp w trakcie zatrudnienia. Najczęstsze przypadki to: przekazanie bazy klientów nowemu pracodawcy lub konkurencyjnej firmie, wykorzystanie know-how czy strategii handlowych przy zakładaniu własnej działalności, udostępnienie wewnętrznych danych finansowych lub technologicznych osobom trzecim, a także omawianie poufnych szczegółów działalności dawnego pracodawcy w rozmowach branżowych czy publicznych wystąpieniach.

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez byłego pracownika może pociągać za sobą analogiczne konsekwencje prawne, zarówno na gruncie cywilnym, jak i karnym.

#1) Odpowiedzialność cywilna – polega przede wszystkim na obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej byłemu pracodawcy, co może obejmować roszczenia o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

#2) Odpowiedzialność karna – wynika z art. 23 tej ustawy, który przewiduje karę grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do 2 lat za bezprawne ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy przedsiębiorstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Dodatkowo, jeśli były pracownik złamie postanowienia umowy o zachowaniu poufności (NDA) lub umowy o zakazie konkurencji, może być zobowiązany do zapłaty kar umownych przewidzianych w tych dokumentach.

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez zamawiającego

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez zamawiającego (czyli osobę lub podmiot, który zleca wykonanie określonej usługi lub dostarczenie towaru) może nastąpić w sytuacji, gdy w toku współpracy uzyskuje on dostęp do poufnych informacji dotyczących wykonawcy, np. technologii, procesów produkcyjnych, cenników, rozwiązań organizacyjnych czy danych klientów. Jeżeli zamawiający bezprawnie przekaże takie informacje osobom trzecim – np. konkurencji, innym kontrahentom lub wykorzysta je we własnej działalności – może ponosić odpowiedzialność cywilną na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez zamawiającego może polegać na bezprawnym przekazaniu, wykorzystaniu lub upublicznieniu poufnych informacji uzyskanych w trakcie współpracy z wykonawcą. Przykładowe działania to:

#1) przekazanie dokumentacji technicznej lub technologicznej konkurencyjnej firmie,

#2) wykorzystanie know-how lub unikalnych rozwiązań w innym projekcie bez zgody właściciela informacji,

#3) ujawnienie danych handlowych, cenowych lub kontraktowych w rozmowach z innymi dostawcami,

#4) publikacja fragmentów umowy

#5) publikacja materiałów projektowych zawierających tajemnice przedsiębiorstwa.

Tego typu działania mogą prowadzić do poważnych strat dla wykonawcy i naruszać przepisy o ochronie tajemnicy handlowej, w szczególności gdy strony nie zawarły umowy o zachowaniu poufności lub gdy zamawiający zlekceważył jej postanowienia.

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa przez zamawiającego może skutkować odpowiedzialnością cywilną i – w określonych przypadkach – także karną. Na gruncie cywilnym, wykonawca (czyli poszkodowana strona) może dochodzić odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 471 i nast.) oraz ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jeśli wykaże, że zamawiający bezprawnie ujawnił lub wykorzystał informacje poufne, które miały dla niego wartość gospodarczą. W przypadku, gdy strony zawarły umowę o zachowaniu poufności (NDA), wykonawca może również domagać się zapłaty kary umownej, jeżeli taka została przewidziana. Odpowiedzialność karna może wystąpić w sytuacjach szczególnych – na przykład gdy zamawiający ujawnia tajemnicę przedsiębiorstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej – i opiera się na art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do 2 lat.

Oczywiście może tez być i odwrotnie, że to wykonawca narusza tajemnicę przedsiębiorstwa zamawiającego. Analogicznie dotyczy to również m.in. relacji usługodawca-usługobiorca czy zlecający – biorący w zlecenie czy praktycznie każdego stosunku B2B.

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu sądowym

Ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu sądowym to szczególna forma naruszenia poufności, uregulowana w art. 23 ust. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której osoba biorąca udział w postępowaniu cywilnym – prowadzonym z wyłączeniem jawności – ujawnia lub wykorzystuje informacje poufne, do których uzyskała dostęp wyłącznie w związku z toczącym się procesem.

Odpowiedzialność ta może dotyczyć nie tylko stron postępowania (powoda, pozwanego, interwenienta ubocznego), ale także sędziów, protokolantów, biegłych sądowych, tłumaczy, pełnomocników procesowych (adwokatów, radców prawnych, rzeczników patentowych) oraz innych osób, którym przyznano dostęp do akt sprawy. Warunkiem odpowiedzialności jest świadomość, że dane te stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa oraz że ich ujawnienie lub wykorzystanie narusza obowiązek zachowania poufności.

Warto podkreślić, że art. 23 ust. 3 znajduje zastosowanie wyłącznie w postępowaniach cywilnych, w których dochodzi się roszczeń związanych z deliktem naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa.

Za ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu sądowym przewidziana jest odpowiedzialność karna na podstawie art. 23 ust. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.). Zgodnie z tym przepisem, osoba, która ujawnia lub wykorzystuje informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa, do których uzyskała dostęp wyłącznie w związku z udziałem w postępowaniu cywilnym prowadzonym z wyłączeniem jawności, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Co ważne, dla poniesienia odpowiedzialności wystarczy, że sprawca miał świadomość, iż informacje mają charakter tajemnicy przedsiębiorstwa i mimo to naruszył obowiązek ich poufności.

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl