Choć rywalizacja między przedsiębiorstwami jest naturalnym elementem wolnego rynku, to granica między uczciwą konkurencją a działaniami niezgodnymi z prawem bywa cienka. Gdy firma podejmuje działania mające na celu zablokowanie innym podmiotom możliwości prowadzenia działalności lub ograniczenie ich dostępu do klientów, może dojść do naruszenia zasad uczciwej konkurencji. Sytuacje takie mają często znamiona czynu nieuczciwej konkurencji, który nie tylko zaburza równowagę rynkową, ale też podważa zaufanie do mechanizmów wolnego rynku. Czym jest utrudnianie dostępu do rynku? Jakie kary grożą za utrudnianie dostępu do rynku i gdzie zgłaszać takie działania?

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

Czym jest utrudnianie dostępu do rynku?

Definicji utrudniania dostępu do rynku nie znajdziemy wprost w żadnym akcie prawnym – nawet ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (z 16 kwietnia 1993 r.) nie zawiera jej zamkniętego określenia. Pojęcie to zostało natomiast rozwinięte w art. 15 ust. 1 tej ustawy, który wskazuje przykładowe działania naruszające konkurencję, a każdy z nich można postrzegać jako utrudnianie dostępu do rynku, są to m.in.:

#1) sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich odprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców;

#2) nakłanianie osób trzecich do odmowy sprzedaży innym przedsiębiorcom albo niedokonywania zakupu towarów lub usług od innych przedsiębiorców;

#3) rzeczowo nieuzasadnione, zróżnicowane traktowanie niektórych klientów;

#4) pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży;

#5) działanie mające na celu wymuszenie na klientach wyboru jako kontrahenta określonego przedsiębiorcy lub stwarzanie warunków umożliwiających podmiotom trzecim wymuszanie zakupu towaru lub usługi u określonego przedsiębiorcy.

Przykłady praktyczne utrudniania dostępu do rynku

Utrudnianie dostępu do rynku to jedna z form czynu nieuczciwej konkurencji, polegająca na podejmowaniu działań mających na celu wyeliminowanie lub ograniczenie możliwości prowadzenia działalności przez innych przedsiębiorców. W praktyce może przybierać różne formy, często ukryte pod pozorem normalnych działań biznesowych.

Przykładem utrudniania dostępu do rynku jest sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia – tzw. sprzedaż dumpingowa. Stosuje się ją po to, by chwilowo przyciągnąć klientów niskimi cenami, doprowadzić konkurentów do strat, a następnie – po ich wyeliminowaniu z rynku – podnieść ceny.

Kolejnym przykładem utrudniania dostępu do rynku  jest nakłanianie dostawców lub kontrahentów do zerwania współpracy z konkurencją, np. poprzez oferowanie im lepszych warunków finansowych lub grożenie utratą współpracy. Takie działania ograniczają swobodę gospodarczą innych firm i mogą prowadzić do ich osłabienia.

Do nieuczciwych praktyk zalicza się także zróżnicowane traktowanie klientów bez uzasadnienia ekonomicznego, np. oferowanie wybranym kontrahentom lepszych cen tylko po to, by utrudnić działalność innym.

Jeszcze innym przykładem utrudniania dostępu do rynku jest pobieranie dodatkowych opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży, niezwiązanych z faktyczną wartością handlową produktu – np. tzw. „opłat półkowych” w sieciach handlowych.

Kolejną formą jest wymuszanie na klientach wyboru określonego kontrahenta, np. poprzez uzależnianie zakupu jednego produktu od konieczności nabycia innego („sprzedaż wiązana”) lub poprzez tworzenie warunków, które uniemożliwiają dostęp do rynku innym przedsiębiorcom. Wszystkie te działania mają wspólny cel – ograniczenie konkurencji i uzyskanie nieuczciwej przewagi rynkowej.

Nie ma listy czynów niedozwolonych

Warto podkreślić, że lista czynów nieuczciwej konkurencji w zakresie utrudniania dostępu do rynku nie jest zamknięta. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie zawiera jednego, wyczerpującego katalogu takich działań, ponieważ praktyki rynkowe są zróżnicowane i stale się zmieniają. O tym, czy dane zachowanie przedsiębiorcy można uznać za utrudnianie dostępu do rynku, zawsze decyduje analiza konkretnego przypadku – jego skutków, intencji sprawcy oraz wpływu na konkurencję.

W ocenie tego typu sytuacji szczególnie pomocne przedsiębiorcom mogą być decyzje Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), który bada przypadki nadużywania pozycji dominującej i innych praktyk ograniczających konkurencję. Każde stwierdzenie przez Prezesa UOKiK, że przedsiębiorca dopuścił się nadużycia polegającego na utrudnianiu dostępu do rynku, automatycznie oznacza popełnienie czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów ustawy.

Jakie kary za utrudnianie dostępu do rynku?

Za utrudnianie dostępu do rynku, które stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, grożą przedsiębiorcy dotkliwe konsekwencje – zarówno finansowe, jak i prawne. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje kilka rodzajów sankcji, z których może skorzystać przedsiębiorca poszkodowany takimi działaniami:

#1) Nakaz zaniechania niedozwolonych praktyk – sąd może zobowiązać sprawcę do natychmiastowego zaprzestania działań, które ograniczają innym firmom możliwość konkurowania na rynku, np. dumpingu cenowego czy blokowania dostępu do kontrahentów.

#2) Złożenie oświadczenia (przeprosiny lub sprostowanie) – sprawca może zostać zobowiązany do opublikowania oświadczenia o określonej treści i w konkretnej formie (np. w prasie branżowej lub na stronie internetowej), mającego na celu naprawienie szkód wizerunkowych wyrządzonych poszkodowanemu przedsiębiorcy.

#3) Naprawienie szkody (odszkodowanie) – poszkodowany przedsiębiorca może żądać od sprawcy rekompensaty za poniesione straty finansowe wynikające z utraty klientów, zysków lub reputacji.

#4) Wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści – jeśli sprawca uzyskał zysk dzięki nieuczciwym działaniom (np. przejął klientów konkurencji lub zwiększył przychody w wyniku dumpingu cenowego), sąd może nakazać przekazanie tych korzyści pokrzywdzonemu przedsiębiorcy.

#5) Zapłata sumy pieniężnej na cel społeczny – w niektórych przypadkach sąd może dodatkowo zobowiązać sprawcę do zapłaty określonej kwoty na wybrany cel pożytku publicznego, np. fundację lub organizację wspierającą uczciwość w biznesie.

#6) W skrajnych przypadkach, gdy działania przedsiębiorcy wyczerpują znamiona przestępstwa (np. fałszowanie danych, szantaż gospodarczy, wprowadzanie w błąd organów lub klientów), mogą zostać zastosowane również sankcje karne, takie jak grzywna, ograniczenie wolności, a nawet kara pozbawienia wolności do 2 lat.

Gdzie zgłosić utrudnianie dostępu do rynku?

Utrudnianie dostępu do rynku – jako czyn nieuczciwej konkurencji – można zgłosić w kilku miejscach, w zależności od charakteru i skali naruszenia.

Najczęściej tego rodzaju sprawy rozpatruje sąd gospodarczy właściwy dla siedziby pozwanego przedsiębiorcy. To tam można wnieść pozew o czyn nieuczciwej konkurencji na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Jeśli działania przedsiębiorcy mają charakter systemowy lub wpływają na rynek w szerszej skali (np. nadużycie pozycji dominującej, zmowy cenowe, blokowanie dostępu do kanałów sprzedaży), sprawę można zgłosić do Prezesa UOKiK. Urząd może wszcząć postępowanie antymonopolowe i nałożyć na przedsiębiorcę karę finansową sięgającą nawet 10% rocznego obrotu.

Jeśli przedmiot utrudniający dostęp do rynku zrzeszony jest w organizacji branżowej to warto poinformować tą izbę handlową, związek branżowy lub samorząd zawodowy o zaistniałej sytuacji. Organy te mogą samodzielnie interweniować, mając na celu ochronę swojego dobrego imienia, jeśli działanie ich członka narusza zasady etyki lub uczciwej konkurencji w danej branży.

Gdy utrudnianie dostępu do rynku przybiera formę działań przestępczych (np. szantażu gospodarczego, groźby, niszczenia mienia czy fałszerstw), sprawę można zgłosić do organów ścigania.

Podsumowując

Utrudnianie dostępu do rynku to jedna z poważniejszych form czynu nieuczciwej konkurencji, ponieważ bezpośrednio narusza zasadę wolnej konkurencji i swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej. Szukając pomocy najlepiej zgłosić się do radcy prawnego wyspecjalizowanego w tej tematyce.

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl