Rynek z natury jest areną rywalizacji. Każdego dnia firmy walczą o uwagę klienta, przewagę nad konkurencją i stabilność finansową – często w warunkach presji czasu i kosztów. W takiej rzeczywistości łatwo zbliżyć się do granicy, za którą kończy się uczciwa konkurencja, a zaczynają działania naruszające reguły gry. Na szczęście prawo daje narzędzia pozwalające na zwalczanie nieuczciwej konkurencji, by oddzielić twardą, ale legalną rywalizację od działań, które podważają zaufanie klientów i zaburzają równe warunki konkurowania.

Autor bloga:
Maciej Lipiński
radca prawny

+48 502 125 029
m.lipinski@lipinskiwalczak.pl

Podstawa prawna zwalczania nieuczciwej konkurencji

W polskim prawie podstawowym aktem pozwalającym na zwalczanie nieuczciwej konkurencji (w relacjach między przedsiębiorcami) jest Ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (u.z.n.k.) Definiuje „czyn nieuczciwej konkurencji” i daje podstawy do dochodzenia typowych roszczeń cywilnych (np. zaniechanie, usunięcie skutków, odszkodowanie, wydanie korzyści, publikacja oświadczenia).

W zależności od sytuacji stosowane są także przepisy uzupełniające, które również umożliwiają zwalczanie nieuczciwej konkurencji:

#1) Kodeks cywilny – m.in. ochrona firmy (nazwy) przedsiębiorcy (art. 43¹⁰ k.c.) oraz ogólne podstawy odpowiedzialności cywilnej.

#2) Prawo własności przemysłowej (np. znaki towarowe, wzory) – gdy czyn polega na naruszeniu praw własności przemysłowej lub „podszywaniu się” pod markę.

#3) Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych – gdy chodzi o kopiowanie treści, projektów, grafiki, muzyki itp.

#4) Dyrektywa 2016/943 UE – które zostało wdrożone w polskich regulacjach dot. tajemnicy przedsiębiorstwa.

Gdy dodatkowo dochodzi kontrola „publiczna” (UOKiK), a nie tylko spór cywilny między firmami, to  zastosowanie znajduje również Ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, regulująca praktyki ograniczające konkurencję, czy naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

Czyn nieuczciwej konkurencji

Czyn nieuczciwej konkurencji to nieuczciwe działanie rynkowe przedsiębiorcy, które spełnia kryteria z art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czyli:

– jest sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, i jednocześnie,

– zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy albo klienta.

Co ważne, mimo że ustawa zawiera katalog czynów, co do których możliwe jest zwalczanie nieuczciwej konkurencji, to nie jest to katalog zamknięty. Dla uznania danego zachowania za czyn nieuczciwej konkurencji wystarczy spełnienie powyższych przesłanek, nawet jeśli dane zachowanie nie było explicite opisane w ustawie.

Przykłady czynów nieuczciwej konkurencji

Ustawa zawiera katalog czynów zidentyfikowanych już konkretnie jako nieuczciwe. Takimi czynami są:

#1) Wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa (podszywanie się) – używanie firmy/nazwy/logo/godła/skrótu lub innego symbolu w sposób, który może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości przedsiębiorcy (np. „udawanie” konkurenta). W tej grupie mieszczą się też sytuacje konfliktu oznaczeń przy nazwisku oraz przy przekształceniach/likwidacji i „sporze o nazwę”.

#2) Fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego (towarów/usług) – oznaczanie (albo używanie w reklamie/dokumentach) kraju/regionu/miejscowości pochodzenia w sposób fałszywy lub mylący. Obejmuje też nadużycia chronionych oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia.

#3) Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług (albo jego brak) – takie oznaczenie (lub brak oznaczenia), które może wprowadzić w błąd m.in. co do pochodzenia, ilości, jakości, składu, sposobu wykonania, przydatności, zastosowania, naprawy/konserwacji albo polega na zatajeniu ryzyka związanego z używaniem. Wchodzi tu także „mylące opakowanie” (chyba że uzasadnione technicznie).

#4) Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa – bez uprawnienia: pozyskanie, ujawnienie lub wykorzystanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa (know-how, listy klientów, cenniki, strategie, technologie itd.).

#5) Nakłanianie do niewykonania/rozwiązania umowy (lub nienależytego wykonania) – nakłanianie pracownika/współpracownika do „zawalenia” obowiązków lub nakłanianie klientów/innych osób do rozwiązania/niewykonania umowy z przedsiębiorcą – dla korzyści własnej/osób trzecich albo dla zaszkodzenia przedsiębiorcy.

#6) Naśladownictwo (kopiowanie) gotowego produktu – kopiowanie zewnętrznej postaci produktu (technicznie reprodukowanej) w sposób, który może wprowadzić klientów w błąd co do tożsamości producenta/produktu. Co do zasady nie dotyczy naśladowania samych cech funkcjonalnych (ale czasem trzeba produkt odpowiednio oznaczyć).

#7) Pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie – rozpowszechnianie nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji o sobie lub innym przedsiębiorcy/przedsiębiorstwie (np. o ofercie, cenach, sytuacji prawnej/gospodarczej) w celu uzyskania korzyści lub wyrządzenia szkody. Ustawa wprost zalicza tu też m.in. posługiwanie się fałszywymi atestami, nierzetelnymi wynikami badań czy „papierami” o kwalifikacjach.

#8) Utrudnianie dostępu do rynku – działania „blokujące” konkurentów, np.: sprzedaż poniżej kosztów w celu eliminacji, nakłanianie do bojkotu (odmowy sprzedaży/zakupu), nieuzasadnione różnicowanie klientów, „opłaty półkowe” inne niż marża handlowa, wymuszanie wyboru konkretnego kontrahenta itp.

#9) Przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną (w kontekście konkurencji) – za czyn nieuczciwej konkurencji uznaje się zachowanie odpowiadające przekupstwu z art. 229 k.k., gdy dotyczy przedsiębiorcy albo osób działających na jego rzecz (reprezentacja/decyzje/kontrola).

#10) Nieuczciwa lub zakazana reklama – w szczególności: reklama sprzeczna z prawem/dobrymi obyczajami/uchybiająca godności; wprowadzająca w błąd; żerująca na lęku/przesądach/łatwowierności dzieci; kryptoreklama („neutralna informacja”); reklama ingerująca w prywatność (uciążliwe nagabywanie, spam itp.). Są też szczegółowe reguły reklamy porównawczej.

#11) Organizowanie systemu sprzedaży lawinowej (piramida) – proponowanie zakupu towarów/usług z obietnicą korzyści materialnych za nakłonienie kolejnych osób do takich samych transakcji (łańcuszek/piramida). Ustawa przewiduje warunki, przy których określone modele sprzedaży nie będą traktowane jako czyn (np. „realna wartość” świadczeń, możliwość odkupu).

#12) System konsorcyjny – w art. 3 u.z.n.k. nadal pojawia się jako przykład „prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym”, ale szczegółowy przepis wykonawczy (art. 17e) jest w tekście jednolitym oznaczony jako uchylony. W praktyce ewentualna kwalifikacja zwykle opiera się więc na klauzuli generalnej z art. 3.

#13) BIG: przekazywanie/obsługa informacji gospodarczych niezgodnie z ustawą – czynem jest m.in. przekazanie przez wierzyciela informacji gospodarczej do biura informacji gospodarczej z naruszeniem przepisów albo brak żądania aktualizacji/usunięcia mimo obowiązku; a także brak usunięcia/aktualizacji po stronie biura, gdy ustawa tego wymaga.

Na czym polega zwalczanie nieuczciwej konkurencji?

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji polega na zapobieganiu i reagowaniu (egzekwowaniu prawa) wobec zachowań rynkowych przedsiębiorców, które są nieuczciwe – tak, aby chronić interes publiczny, przedsiębiorców i klientów. Stąd istnieją dwa główne tory zwalczania nieuczciwej konkurencji – publiczny i prywatny.

Tor prywatny

To klasyczne „zwalczanie” między firmami: przedsiębiorca pozywa konkurenta i domaga się m.in.:

– zaniechania (zakazu dalszych działań),

– usunięcia skutków naruszenia,

– oświadczenia (np. sprostowania/przeprosin),

– odszkodowania,

– wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści,

– czasem zapłaty na cel społeczny (przy zawinieniu).

Tor publiczny

UOKiK wchodzi do gry, gdy sprawa dotyczy ochrony konkurencji albo zbiorowych interesów konsumentów (a nie tylko sporu „firma vs firma”). Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów opisuje tę ochronę jako działanie w interesie publicznym.

W obszarze konsumenckim kluczowe są:

– zakaz praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów (art. 24),

– decyzje nakazujące zaniechanie i usunięcie skutków (art. 26).

UOKiK działa „regulacyjnie”: prowadzi postępowania, wydaje decyzje i może nakładać kary – ale nie zastępuje procesu cywilnego o odszkodowanie między konkurentami.

Uwaga! Niektóre zachowania mogą rodzić też odpowiedzialność karną (np. określone przypadki ujawnienia/wykorzystania tajemnicy przedsiębiorstwa).

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji – gdzie zgłosić czyn niedozwolony?

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji w praktyce polega na „zgłoszeniu” czynów nieuczciwej konkurencji do organów, które są zobowiązane do ścigania tychże naruszeń tj. sądu ( w formie powództwa) i Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Rola sądów w zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Gdy przedmiotem sprawy jest np. naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa z art. 23 Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji lub np. zarzuty z nieuczciwego naśladownictwa produktów czy wprowadzania w błąd co do tożsamości producenta,  to sądy są podstawowym „egzekutorem”, uskuteczniając zwalczanie nieuczciwej konkurencji w sporach B2B. W praktyce bowiem większość spraw o czyny nieuczciwej konkurencji to pozwy cywilne między przedsiębiorcami, gdzie podstawą są roszczenia z Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Sąd może wpłynąć na skuteczność ochrony praw jeszcze przed wydaniem wyroku. Choć sam katalog roszczeń wynika z Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest znany, to w praktyce procesu kluczowe są narzędzia procesowe wynikające z Kodeksu postępowania cywilnego (np. zabezpieczenie roszczeń – zakaz dalszej reklamy, nakaz usunięcia oferty, blokada używania oznaczeń, a nawet złożenie na rachunek depozytowy Ministra Finansów odpowiedniej sumy pieniężnej dla zabezpieczenia roszczeń itp.).

Poza sankcjami wynikającymi z „prywatnego” toru zwalczania nieuczciwej konkurencji, przy naruszeniu tajemnicy przedsiębiorstwa sąd, na wniosek uprawnionego przedsiębiorcy, może też zobowiązać podmiot, który naruszył tajemnicę przedsiębiorstwa, do podania do publicznej wiadomości informacji o wyroku albo nawet treści wyroku.

Rola UOKiK w zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

UOKiK jest właściwy, gdy problem ma wymiar publiczny, czyli dotyczy ochrony konkurencji np. zmowy, nadużycie pozycji dominującej (art. 6 Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów) lub dotyczy zbiorowych interesów konsumentów np. masowo wprowadzające w błąd praktyki sprzedażowe/reklamowe (art. 24 tejże ustawy)

Mając na celu zwalczanie nieuczciwej konkurencji UOKIK może wszcząć postępowania wyjaśniające i właściwe, zażądać wyjaśnień i informacji, a także przeprowadzić kontrole (często przy udziale Inspekcji Handlowej).

Efektem tych działań są decyzje nakazujące zaniechania działań, usunięcia ich skutków, a czasem decyzje zobowiązujące naruszycieli do określonych działań. Nierzadko wynikiem postępowania i finalnej decyzji UOKiK jest wymierzenie wysokich kar pieniężnych, które sięgają nawet do z 10% obrotu (art. 106 u.o.k.k.).

Kim jestem?

Maciej Lipiński

Jestem radcą prawnym i wieloletnim praktykiem z tematyki nieuczciwej konkurencji. Niezależnie od tego, czy jesteś pokrzywdzony czy pozwanym, oferujemy Ci profesjonalne doradztwo prawne oraz kompleksową reprezentację w procesach sądowych.

Tel.+48 502 125 029
Mail: m.lipinski@lipinskiwalczak.pl